Tendencja wzrostowa
Obecnie powierzchnia lasów (rozumiana jako użytek gruntowy zwany „Ls”), wykazywana w publicznym rejestrze (równoznacznym z katastrem nieruchomości), zwanym Ewidencją Gruntów i Budynków, nadzorowanym dla terytorium Polski przez Główny Urząd Geodezji i Kartografii wynosi 9 mln 283,8 tys. ha (bez gruntów związanych z gospodarką leśną tzn. bez budynków, dróg, placów), co odpowiada lesistości na poziomie 29,6%. Są to oficjalnie przyjęte dane, które podaje Główny Urząd Statystyczny wg stanu na 1 stycznia 2023 roku. Zbierane informacje dotyczą wszystkich form własności: zarówno w zarządzie Państwowego Gospodarstw Leśnego Lasy Państwowe, jak i parków narodowych, w Zasobie Własności Rolnej Skarbu Państwa (Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa), innych Skarbu Państwa oraz innych publicznych (raportowanych łącznie), gminnych, oraz prywatnych.
Obserwuje się stały wzrost udziału lasów w całkowitej powierzchni kraju. W 1946 roku lesistość Polski wynosiła 20,8%, co oznacza, że przez ostatnie 80 lat zwiększyła się blisko o jedną trzecią.
Lasy w Polsce chronione są w wieloraki sposób. Przede wszystkim ustawa o lasach z 1991 roku z późniejszymi zmianami określa w art. 6.1 pkt. 1a) następująco:
"trwale zrównoważona gospodarka leśna - działalność zmierzającą do ukształtowania struktury lasów i ich wykorzystania w sposób i tempie zapewniającym trwałe zachowanie ich bogactwa biologicznego, wysokiej produkcyjności oraz potencjału regeneracyjnego, żywotności i zdolności do wypełniania, teraz i w przyszłości, wszystkich ważnych ochronnych, gospodarczych i socjalnych funkcji na poziomie lokalnym, narodowym i globalnym, bez szkody dla innych ekosystemów."
Natomiast art. 7. 1. precyzuje, że trwale zrównoważoną gospodarkę leśną prowadzi się według planu urządzenia lasu lub uproszczonego planu urządzenia lasu, z uwzględnieniem w szczególności następujących celów:
1) zachowania lasów i korzystnego ich wpływu na klimat, powietrze, wodę, glebę, warunki życia i zdrowia człowieka oraz na równowagę przyrodniczą;
2) ochrony lasów, zwłaszcza lasów i ekosystemów leśnych stanowiących naturalne fragmenty rodzimej przyrody lub lasów szczególnie cennych ze względu na:
a) zachowanie różnorodności przyrodniczej, b) zachowanie leśnych zasobów genetycznych, c) walory krajobrazowe, d) potrzeby nauki;
3) ochrony gleb i terenów szczególnie narażonych na zanieczyszczenie lub uszkodzenie oraz o specjalnym znaczeniu społecznym;
4) ochrony wód powierzchniowych i głębinowych, retencji zlewni, w szczególności na obszarach wododziałów i na obszarach zasilania zbiorników wód podziemnych;
5) produkcji, na zasadzie racjonalnej gospodarki, drewna oraz surowców i produktów ubocznego użytkowania lasu.
W pkt. 2. tego artykułu mowa jest o tym, że:
"Gospodarka leśna w lasach stanowiących rezerwaty przyrody oraz wchodzących w skład parków narodowych uwzględnia zasady określone w przepisach o ochronie przyrody."
A w art. 2. widnieje zapis, że:
"Przepisy ustawy stosuje się do lasów, bez względu na formę ich własności." Rozdział 3 tejże ustawy poświęcony jest lasom ochronnym. Dowiedzieć się z niego można, jaki las uznaje się za ochronny i jak przebiega procedura uchwalania tego statusu.
Ochronę terenów leśnych uwzględnia jeszcze wiele innych aktów prawnych.
W bazie BDL znaleźć można informacje na temat powierzchni lasów, przyrostu, zasobności drzewostanów, miąższości grubizny drzew żywych i martwych, zapasu na pniu. Dane prezentowane są w zestawieniach tabelarycznych, możliwych do samodzielnego generowania (zakładka w Nawigatorze>Zestawienia). Są to zestawienia zbiorcze opracowywane według określonych kategorii tematycznych, według form własności w podziale dla województw, krain przyrodniczo-leśnych oraz regionalnych dyrekcji Lasów Państwowych. Możliwe jest sprawdzenie powierzchni lasów według form własności, klas i podklas wieku, gatunków panujących, typów siedliskowych lasu, sposobów zagospodarowania i to wszystko dla wybranego terenu kraju. Dane te są zagregowane, prezentowane są zbiorczo, w układach ilościowych i procentowych.
Spośród wielu opcji zestawień wybrać można główne dane charakteryzujące polskie lasy.
Dotyczą między innymi udziału powierzchni poszczególnych gatunków drzew w ogólnej powierzchni lasów. Wynika z nich, że w kraju obecnie dominują drzewa iglaste 68,8%. Największy udział spośród drzew iglastych ma sosna - 59,1% a z liściastych dąb - 8% (WISL, 2024).
Zasobność na 1 ha wynosi obecnie 293 m3 (WISL, 2024), jest to wartość większa od poprzedniej wartości pomiaru - 291 m3 (WISL, 2023).
Rozróżnia się uszkodzenia w drzewostanach według różnych kryteriów. Mierzy się martwe drzewa, stojące i leżące.
Aktualnie w lasach na obszarze całego kraju znajduje się przeciętnie około 11,8 m3/ha grubizny brutto drewna martwego. Średnia miąższość drzew martwych stojących w lasach wszystkich form własności wynosi łącznie 5,4 m3/ha. Największa na 1 ha miąższość drzew martwych stojących znajduje się w lasach parków narodowych (20,0 m3/ha). Analogiczna miąższość w Lasach Państwowych wyniosła 4,9 m3/ha, a w lasach prywatnych 5,4 m3/ha (WISL, 2024). Średnia miąższość drzew martwych leżących w lasach wszystkich form własności wynosi 6,4 m3/ha. Największa na 1 ha miąższość drzew martwych leżących znajduje się w lasach parków narodowych (31,7 m3/ha). Analogiczna miąższość w Lasach Państwowych wynosi 6,3 m3/ha i jest wyższa niż w lasach prywatnych (3,9 m3/ha) (WISL, 2024).
Dominującymi typami siedliskowymi lasu w kraju są siedliska borów mieszanych: 29,0%. Powierzchnia łączna siedlisk borowych stanowi 49,2%, a siedlisk lasowych stanowi 50,8% powierzchni leśnej (WISL, 2024).
Dane na temat przyrostu bieżącego rocznego (z okresu 5-letniego) prezentują się następująco:
- 9,09 m3/ha w lasach kraju,
- 8,87 m3/ha w Lasach Państwowych,
- natomiast w lasach prywatnych 9,94 m3/ha grubizny brutto.
Użytkowanie główne (z okresu 5-letniego):
- w skali kraju wynosi 6,47 m3/ha grubizny brutto,
- w Lasach Państwowych (7,50 m3/ha),
- a w lasach prywatnych (3,18 m3/ha) (WISL, 2024).
Porównując wielkość pozyskania do wielkości użytkowania należy zauważyć, że użytkowanie drewna nie przekracza jego przyrostu.
W na stronie BDL znaleźć można również informacje o tak zwanych lasach poza ewidencją, o których wiedza jest możliwa tylko dzięki prowadzonej Wielkoobszarowej Inwentaryzacji Stanu Lasu wszystkich form własności. Lasy poza ewidencją obejmują obszary z roślinnością leśną niebędące lasami według zapisów Ewidencji Gruntów i Budynków (EGiB), o zwartej powierzchni co najmniej 0,10 ha i pokryciu powierzchni koronami drzew nie więcej niż 10%. Wyniki prac wskazują, że lasy te charakteryzują się przeciętną zasobnością około 165 m3/ha (określoną z dokładnością około 1,52 % przy poziomie ufności 0,95) i przeciętnym wiekiem 34 lata.
Ogólna miąższość grubizny w lasach poza ewidencją wynosi około 186 mln m3, co stanowi około 6,4% ogólnych zasobów drzewnych kraju (WISL, 2024).
Źródła danych: GUS, WISL, sejm.gov.pl.