W Polsce występuje wiele gatunków drzew, jednak tylko część z nich zalicza się do gatunków lasotwórczych, czyli takich, które w naszym klimacie tworzą zwarty drzewostan o znaczeniu gospodarczym i przyrodniczym. Gatunki te stanowią podstawę lasów naturalnych i upraw zakładanych przez człowieka.

Główne gatunki lasotwórcze Polski to:

a) Gatunki iglaste:

sosna zwyczajna (Pinus sylvestris),

świerk pospolity (Picea abies),

jodła pospolita (Abies alba),

modrzew europejski (Larix decidua),

b) Gatunki liściaste:

dąb szypułkowy (Quercus robur),

dąb bezszypułkowy (Quercus petraea),

buk zwyczajny (Fagus sylvatica),

grab pospolity (Carpinus betulus),

brzoza brodawkowata (Betula pendula),

olsza czarna (Alnus glutinosa),

jesion wyniosły (Fraxinus excelsior).

W zależności od warunków siedliskowych i klimatycznych, w różnych regionach kraju, w drzewostanach dominują różne gatunki drzew.

W zakładanych uprawach leśnych najczęściej wykorzystuje się gatunki o szybkim wzroście i dużym znaczeniu gospodarczym, takie jak: sosnę zwyczajną – podstawowy gatunek gospodarczy w Polsce, sadzony na glebach lekkich i ubogich; świerka pospolitego – w rejonach górskich i północno-wschodnich; dąb szypułkowy i buk zwyczajny – na glebach żyznych i wilgotnych; modrzew europejski – jako gatunek domieszkowy, dający wysokiej jakości drewno; olszę czarną – na terenach podmokłych i w dolinach rzek. W uprawach ochronnych, rekultywacyjnych lub na terenach zdegradowanych często sadzi się brzozę jako gatunek pionierski, który przygotowuje glebę pod bardziej wymagające gatunki.        

Gatunki drzew różnią się wymaganiami dotyczącymi pielęgnacji. Więcej zabiegów pielęgnacyjnych wymagają gatunki światłożądne i szybkorosnące, które szybko osiągają zwarcie koron i potrzebują przestrzeni do rozwoju – np. modrzew, dąb, sosna, jesion. Konieczne są tu regularne czyszczenia i trzebieże. Mniej zabiegów potrzebują gatunki cieniolubne i wolnorosnące, jak buk, jodła, grab, które potrafią rosnąć w zwarciu i dobrze znoszą ocienienie w młodości. Gatunki pionierskie (np. brzoza) wymagają niewielkiej pielęgnacji, gdyż szybko rosną i same utrzymują przewagę nad chwastami.

Podstawową zasadą hodowli lasu jest dostosowanie gatunku do warunków siedliskowych. Na glebach ubogich, piaszczystych i suchych najlepiej sprawdza się sosna zwyczajna. Na glebach żyznych i wilgotnych sadzi się dąb, buk, jodłę lub jesion. Na terenach podmokłych i bagiennych – olszę czarną, a miejscami także brzozę omszoną. W górach dominują świerk, jodła, buk i modrzew, dobrze znoszące chłodniejszy klimat i długie zimy. Na nizinach środkowej i północnej Polski przeważa sosna, zaś na południu – buk i dąb.               

Klimat Polski jest zróżnicowany – od morskiego na zachodzie po kontynentalny na wschodzie. W chłodniejszych rejonach (północ, góry) lepiej rosną świerk, jodła, buk. W cieplejszych i suchszych (środkowa i południowo-wschodnia Polska) lepsze są sosna, dąb i modrzew. Brzoza i olsza dobrze znoszą zarówno chłód, jak i zmienną wilgotność, dlatego często są gatunkami pomocniczymi lub pionierskimi.

Dobór gatunku drzewa do siedliska, gleby i klimatu jest kluczowy dla powodzenia uprawy leśnej. Każdy gatunek ma swoje wymagania ekologiczne i różną wrażliwość na czynniki środowiska. Zasadą hodowli lasu jest sadzenie drzew tam, gdzie ich naturalne warunki bytowania zapewnią im najlepszy wzrost i trwałość. Dzięki temu drzewostan jest zdrowy, stabilny i odporny na choroby oraz ekstremalne zjawiska pogodowe.     

Gatunki obce w lasach Polski       

W polskich lasach oprócz gatunków rodzimych (autochtonicznych) występują także gatunki obce (aliochtoniczne), czyli sprowadzone przez człowieka z innych rejonów świata lub Europy. Wprowadza się je głównie ze względów gospodarczych – dla poprawy jakości drewna, szybszego wzrostu lub większej odporności na czynniki środowiskowe.

Do gatunków obcych w lasach Polski należą:       

Sosna czarna (Pinus nigra) – pochodzi z południowej Europy. Odporna na suszę i zanieczyszczenia powietrza, ma ciemniejsze igły niż sosna zwyczajna. Stosowana w zadrzewieniach ochronnych i rekultywacyjnych, ale nie tworzy naturalnych drzewostanów.

Daglezja zielona (Pseudotsuga menziesii) – pochodzi z Ameryki Północnej. Bardzo szybko rośnie i daje drewno wysokiej jakości. Wykorzystywana w lasach gospodarczych, szczególnie w górach i na Pomorzu. Uważana za jeden z najcenniejszych gatunków obcych.

Modrzew japoński (Larix kaempferi) – pochodzi z Japonii. Rośnie szybko i jest odporny na choroby. Sadzi się go często razem z modrzewiem europejskim, tworząc mieszańce zwane modrzewiem polskim.

Sosna wejmutka (Pinus strobus) – pochodzi z Ameryki Północnej. Szybko rośnie, ma miękkie drewno i pięć igieł w pęczku. Kiedyś sadzona gospodarczo, obecnie rzadziej z powodu chorób, zwłaszcza rdzy wejmutkowo-porzeczkowej. W niektórych rejonach jest gatunkiem inwazyjnym.

Dąb czerwony (Quercus rubra) – pochodzenia północnoamerykańskiego. Szybko rośnie, ma czerwieniejące jesienią liście. Drewno jest twardsze, ale mniej trwałe niż dębu szypułkowego. Sadzi się go w nasadzeniach rekreacyjnych i gospodarczych, choć bywa inwazyjny – wypiera roślinność runa.

Klon jesionolistny (Acer negundo) – pochodzi z Ameryki Północnej. Ma pierzaste liście i szybki wzrost. Dawniej sadzony w parkach i zadrzewieniach, dziś uznawany za gatunek inwazyjny, wypierający roślinność rodzimą.

Robinia akacjowa (Robinia pseudoacacia) – zwana potocznie akacją, pochodzi z Ameryki Północnej. Rośnie szybko, wiąże azot i dobrze znosi suszę. Używana do zalesiania nieużytków, lecz jest bardzo ekspansywna i rozprzestrzenia się przez odrosty korzeniowe. W wielu miejscach traktowana jako gatunek inwazyjny.

Jesion pensylwański (Fraxinus pennsylvanica) – pochodzi z Ameryki Północnej. Dobrze rośnie na wilgotnych siedliskach, jednak może wypierać rodzimy jesion wyniosły.          

Gatunki obce były sadzone w lasach z myślą o zwiększeniu produktywności drzewostanów lub poprawie odporności na choroby i zanieczyszczenia. Dziś część z nich, jak daglezja czy modrzew japoński, uznaje się za przydatne gospodarczo, natomiast inne – jak akacja, dąb czerwony czy klon jesionolistny – są inwazyjne i niezalecane do sadzenia w lasach gospodarczych, gdyż wypierają rodzimą florę i zmieniają skład siedliska.     

 Szczegółowe informacje na temat charakterystyki gatunków lasotwórczych można znaleźć na stronie Otwartej Encyklopedii Leśnej: Charakterystyka hodowlana drzew leśnych