Wylesienie to proces usunięcia drzew z danego terenu leśnego, które w konsekwencji prowadzi do zmiany jego statusu na nieleśny. Wylesienie jest terminem używanym potocznie, opisującym czynności prowadzące do usunięcia drzewostanu - wycinki drzew, usuwania karp, oczyszczenia terenu. Jest jednym z elementów procesu wyłączenia gruntu z produkcji leśnej. Obejmuje on nie tylko samą wycinkę, ale i następującą po niej zmianę sposobu użytkowania gruntu, np. na cele budowlane, rolnicze czy przemysłowe. W Polsce proces ten jest ściśle regulowany prawnie, a jego przeprowadzenie wymaga spełnienia wielu warunków i uzyskania odpowiednich pozwoleń. Głównym aktem prawnym regulującym kwestie zmiany użytku gruntowego na nieleśny w Polsce, jest ustawa o lasach z dnia 28 września 1991 r. oraz ustawa z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Oprócz niej zastosowanie mają także przepisy innych ustaw, takich jak ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, ustawa Prawo ochrony środowiska oraz ustawa Prawo budowlane, które w zależności od przeznaczenia terenu mogą nakładać dodatkowe wymogi.
Procedura zmiany użytku leśnego na cele nieleśne i nierolnicze:
Ustalenie przeznaczenia gruntu w planie zagospodarowania przestrzennego i zmiana przeznaczenia gruntu na cele nieleśne i nierolnicze Pierwszym krokiem jest ocena terenu i określenie jego przeznaczenia po wylesieniu. Na tym etapie inwestor musi sprawdzić, czy jego zamierzenia są zgodne z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Jeżeli plan nie przewiduje możliwości wylesienia, konieczne może być złożenie wniosku o jego zmianę, co jest procesem długotrwałym i skomplikowanym. Zgodnie z ustawą o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, zmiana przeznaczenia gruntów leśnych na cele nieleśne i nierolnicze wymaga uzyskania zgody, o której mowa w art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 82). W przypadku braku miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego określenie sposobu zagospodarowania i warunków zabudowy terenu następuje w drodze decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta. Podstawą prawną do wydania decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu jest Plan ogólny, w którym określone są strefy planistyczne, gminne standardy urbanistyczne, obszary uzupełnienia zabudowy. Jeżeli gmina nie posiada Planu Ogólnego, uzyskanie warunków zabudowy (WZ) na działce leśnej jest w praktyce niemożliwe. Dodatkowo postępowanie administracyjne może być zawieszone, gdy wniosek o ustalenie warunków zabudowy dotyczy obszaru, w odniesieniu do którego istnieje obowiązek sporządzenia planu miejscowego, postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia warunków zabudowy zawiesza się do czasu uchwalenia planu
Wyłączenie gruntu leśnego z produkcji Po uzyskaniu decyzji o zmianie przeznaczenia gruntu leśnego na cele nieleśne i nierolnicze, można złożyć wniosek o wyłączenie gruntów z produkcji leśnej. Organem właściwym do wydania decyzji w sprawach ochrony gruntów leśnych jest dyrektor regionalnej dyrekcji Lasów Państwowych, z wyjątkiem obszarów parków narodowych, gdzie właściwym jest dyrektor parku. Do wniosku należy dołączyć m.in. wypis z rejestru gruntów, mapę terenu, a także projekt zagospodarowania działki. Wniosek musi zawierać szczegółowe uzasadnienie potrzeby wylesienia, a także informację o wielkości i klasie bonitacyjnej gruntów. Na podstawie wniosku i dołączonych dokumentów, dyrektor regionalnej dyrekcji Lasów Państwowych, wydaje decyzję o wyłączeniu gruntów z produkcji leśnej. Decyzja ta określa powierzchnię wyłączanych gruntów, sposób ich zagospodarowania oraz wysokość opłat za wyłączenie. Procedura wyłączenia z produkcji gruntów leśnych należących do właścicieli prywatnych na cele nierolnicze i nieleśne, jest określona w ustawie z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Po uzyskaniu decyzji o wyłączeniu z produkcji gruntów leśnych, można wystąpić o pozwolenie na rozpoczęcie inwestycji, budowę lub działalność przemysłową. Wydanie pozwolenia na budowę albo dokonanie zgłoszenia budowy lub robót budowlanych jest regulowane przepisami ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane. Po spełnieniu wszystkich powyższych warunków i uzyskaniu decyzji o wyłączeniu z produkcji leśnej, można przystąpić do fizycznej wycinki drzew oraz usunięcia karp z gruntu.
Procedura zmiany użytku leśnego na użytek rolny:
- Uzyskanie pozwolenia na zmianą użytkowania gruntu leśnego
W przypadku zmiany użytkowania gruntu leśnego na cele rolnicze. Zmiana lasu na użytek rolny jest dopuszczalna w przypadkach szczególnie uzasadnionych potrzeb właścicieli lasów, w drodze decyzji przewidzianej w art. 13 ust. 2 ustawy o lasach. W odniesieniu do lasów niestanowiących własności Skarbu Państwa (tj. lasów prywatnych), decyzję w tej sprawie wydaje starosta, na wniosek właściciela lasu, po zaopiniowaniu przez nadleśniczego. Ponieważ Plan Ogólny jest dokumentem, który stanowi podstawę prawną decyzji o warunkach zabudowy oraz zgodności miejscowych planów zagospodarowania, a sama zmiana lasu na użytek rolny jest procedurą administracyjną opartą na uznaniu administracyjnym (ocena "szczególnie uzasadnionych potrzeb" właściciela), która nie jest tożsama z procesem uzyskania warunków zabudowy, brak tych dokumentów planistycznych nie blokuje kompetencji starosty. Choć procedura zmiany użytkowania gruntu na cele rolnicze jest tańsza i szybsza niż zmiana na cele budowlane (nierolnicze/nieleśne), w przypadku dużej powierzchni (przekraczającej 1 ha) może wymagać przeprowadzenia procedury środowiskowej (decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach), gdyż jest to przedsięwzięcie mogące znacząco wpływać na środowisko.
Wyłączenie z produkcji leśnej Po uzyskaniu decyzji o zmianie przeznaczenia gruntu leśnego na cele rolnicze, można złożyć wniosek o wyłączenie gruntów z produkcji leśnej. W przypadku wyłączenia gruntów z produkcji leśnej na cele rolnicze, decyzję w sprawie zmiany lasu na użytek rolny w stosunku do lasów niestanowiących własności Skarbu Państwa, wydaje starosta na wniosek właściciela lasu. Procedura wyłączenia gruntów leśnych należących do właścicieli prywatnych (lasów niestanowiących własności Skarbu Państwa) na cele rolnicze jest uregulowana odrębnie od wyłączenia na cele nierolnicze i nieleśne i wymaga zastosowania przepisów ustawy o lasach z dnia 28 września 1991 r. Starosta, w ramach nadzoru nad lasami prywatnymi, może w drodze porozumienia powierzyć prowadzenie tych spraw, w tym wydawanie decyzji administracyjnych, nadleśniczemu Lasów Państwowych. W takim przypadku decyzja jest jednak nadal wydawana w imieniu Starosty. Jeśli zmiana lasu na użytek rolny dotyczy powierzchni powyżej 1 ha, działanie to może stanowić przedsięwzięcie mogące znacząco wpływać na środowisko, co wymaga decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, którą wydaje Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska. Decyzję tą należy dołączyć do wniosku do Starosty. Po spełnieniu wszystkich powyższych warunków i uzyskaniu decyzji o wyłączeniu z produkcji leśnej, można przystąpić do fizycznej wycinki drzew oraz usunięcia karp z gruntu.
Należy zwrócić uwagę na to, że uzyskanie decyzji pozwalające na przeznaczenie gruntu leśnego na cele nieleśne, a następnie decyzji o wyłączeniu gruntu z produkcji leśnej, nie powoduje jeszcze zmiany użytku Ls w ewidencji gruntów i budynków. Dopiero po uzyskaniu niezbędnych pozwoleń i faktycznym przekształceniu gruntu na rolę poprzez użytkowanie rolnicze lub po zakończeniu inwestycji budowlanej, przemysłowej itp., może nastąpić zmiana użytku na nieleśny, zgodny ze sposobem zagospodarowania gruntu. W przypadku gdy nie zostaną podjęte działania zmieniające charakter użytkowania gruntu, w określonym czasie od wydania decyzji o wyłączeniu gruntu z produkcji leśnej, grunt nadal pozostaje ujęty w ewidencji gruntów i budynków jako grunt leśny z użytkiem Ls.