Jak i gdzie zrealizować zalesienia w ramach dopłat? Jakie grunty mogą być zalesione, pozyskanie materiału sadzeniowego, przygotowanie gleby, jak sadzić las, pielęgnacja odnowień, procedury, dopłaty, kiedy grunt zalesiony staje się lasem?


W Polsce zalesić można przede wszystkim te grunty, które nie nadają się do efektywnej produkcji rolnej. Proces ten jest regulowany przez przepisy prawa, w tym ustawę o lasach oraz Program Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW), który zapewnia wsparcie finansowe. Najczęściej do zalesienia kwalifikują się grunty rolne o słabej jakości, czyli klasy V, VI lub VIz (grunty rolne zabudowane). Są to grunty mało żyzne, o niskiej przydatności rolniczej.

Grunty wyższych klas (np. IV) mogą być zalesiane, jeśli stanowią niewielką część (do 10%) całej zalesianej powierzchni. Minimalna powierzchnia przeznaczona do zalesienia to 0,1 ha, a jeśli działka nie graniczy z lasem, jej minimalna szerokość musi wynosić co najmniej 20 metrów. W przypadku, gdy działka przylega do lasu, wymóg ten nie obowiązuje. Do zalesienia szczególnie polecane są grunty położone na stromych stokach (o nachyleniu powyżej 12°), zboczach, urwiskach i zapadliskach. Mogą to być również grunty zdegradowane, takie jak hałdy, wyeksploatowane piaskownie i żwirownie.

Zalesienie musi być zgodne z Miejscowym Planem Zagospodarowania Przestrzennego (MPZP). Jeśli planu nie ma, konieczne jest uzyskanie decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, która przewiduje możliwość zalesienia.

Nie można zalesiać cennych przyrodniczo użytków zielonych, takich jak łąki i pastwiska o wysokiej bioróżnorodności, zwłaszcza na obszarach chronionych.

Zalesianie gruntów w granicach obszarów Natura 2000, rezerwatów przyrody lub parków narodowych jest możliwe tylko po uzyskaniu odpowiednich zezwoleń i pod warunkiem, że nie jest sprzeczne z celami ochrony tych obszarów.

Zalesienie gruntu rolnego następuje w drodze zmiany jego przeznaczenia i klasyfikacji w ewidencji gruntów i budynków. Opracowanie planu zalesienia jest bezpłatne i wykonuje je Nadleśniczy, który dobiera odpowiednie gatunki drzew i krzewów, a także określa metodę sadzenia.

Zalesienia w Polsce, realizowane mogą być z własnych środków właściciela działki lub z wsparciem w ramach systemu dopłat (np. Wspólna Polityka Rolna, PROW, Krajowy Plan Strategiczny 2023–2027), to proces wieloetapowy, łączący przepisy prawa leśnego, ochrony środowiska i procedury administracyjne.

Proces zalesienia rozpoczyna się od złożenia wniosku o sporządzenie planu zalesienia. Plan ten jest przygotowywany we współpracy z pracownikiem nadleśnictwa, który dobiera odpowiednie gatunki drzew do warunków glebowych.

Sadzonki można nabyć w szkółkach leśnych prowadzonych przez nadleśnictwa, które oferują materiał odpowiedni dla danego regionu. Sadzonki muszą pochodzić z odpowiednich regionów pochodzenia, co gwarantuje ich lepszą aklimatyzację.

Przygotowanie gleby powinno być wykonane jesienią w roku poprzedzającym sadzenie. Obejmuje usunięcie chwastów, pniaków i przygotowanie gleby, np. przez wyorywanie bruzd.

Najczęściej stosowane metody sadzenia to "w jamkę" (dla starszych sadzonek) lub "w szparę" (dla mniejszych sadzonek). Kluczowe jest staranne rozłożenie korzeni i odpowiednie uciśnięcie ziemi wokół sadzonki, aby zapobiec ich przesychaniu.

Nowo posadzony las wymaga regularnej pielęgnacji, w tym ochrony przed szkodnikami i chorobami, a także odchwaszczania.

 

Z prawnego punktu widzenia, to nie obecność drzew decyduje o tym, czy grunt jest lasem, ale jego oznaczenie w ewidencji gruntów. Grunt staje się lasem, gdy zostanie przekwalifikowany na grunt leśny (oznaczony symbolem Ls). Zgodnie z ustawą o lasach, grunt może być uznany za las, jeśli ma zwartą powierzchnię co najmniej 0,1 ha, jest pokryty roślinnością leśną i jest przeznaczony do produkcji leśnej. Formalna zmiana statusu gruntu z rolnego na leśny następuje po wydaniu pozytywnej oceny udatności upraw, która jest przeprowadzana przez starostę.

Zalesienia w ramach dopłat to proces wymagający koordynacji z ARiMR, starostą i nadleśnictwem. Kluczowy jest dobór odpowiednich gruntów, kwalifikowany materiał sadzeniowy, prawidłowe przygotowanie gleby i pielęgnacja. Dopłaty pokrywają koszty zakładania i utrzymywania uprawy leśnej oraz rekompensują utracone dochody rolne. Grunt staje się formalnie lasem po kilku latach – decyzję w tym zakresie podejmuje starosta i aktualizuje ewidencję gruntów.